Grane kajsije naglo propadaju - to je eutipoza!

Eutipoza kajsije je oboljenje poznato pod nazivom "odumiruća ruka ili zeleno uvenuće" kao jedno od najdestruktivnijih bolesti koje najčešće nastaje kao posljedica rezidbe. Specifična je za sve regione. U Australiji je ovo najdestruktivnija bolest kajsije poznata pod nazivom "gumozna" bolest. Oboljenje se češće pojavljuje u starijim zasadima kajsije, ali i u mlađim zasadima kalemljenim na neodgovarajućim podlogama.

Patogen ima veoma širok krug domaćina od kojih su među gajenim domaćinima najznačajniji vinova loza i naročito kajsija, a može se javiti i na koštičavim voćkama, jabuci, kruški, šljivi, dunji, orahu, bademu, ribizli, itd.

Pojava bolesti

Prvi simptomi se ispoljavaju u vidu naglog propadanja grana sredinom ljeta. Listovi naglo venu i odumiru i ostaju vezani za voćku. Poznat simptom je i zeleno uvenuće kajsije. Plodovi na ovim granama najčešće sazrijevaju prije ostalih. U osnovama izumrlih grana uočavaju se rak-rane oko mjesta rezidbe. U većini rak-rana javlja se velika količina smole. Moguće je izvjesno zaostajanje listova u porastu prije odumiranja i njihovog uvenulog visećeg položaja.

Gljiva se širi sa grane na granu prema glavnom stablu prouzrokujući i odumiranje čitave voćke. U okviru zahvaćenog tkiva uočava se formiranje peritecija (kruškoliki plodonosni organi). Simptomi na drugim koštičavim voćnim vrstama su slični simptomima kao na kajsiji.

Prouzrokovač bolesti

Eutypa lata je gljivica koja pri polnoj reprodukciji formira peritecije u stromama (isprepletane micelije gljive sa tkivom) na i oko mjesta infekcije. Kako oboljenje napreduje, na mrtvom drvetu se formiraju veće stromatične površine koje padaju na zemlju, a njihovim presijecanjem mogu se uočiti peritecije. Askusi su smješteni u peritecijama, cilindrični su i izduženi sa po osam jednoćelijskih, svjetlo žutih, savijenih askospora gljivice. Bespolne spore se formiraju sa unutrašnje strane kore u okviru zaraženog tkiva.

Ciklus razvoja gljivice

Peritecije se formiraju u crnom sloju (stromi) dvije ili više godina nakon izumiranja zaraženih grana. Nova generacija plodonosnih tijela tipa peritecija se formira svake zime. Po dozrijevanju, u rano proljeće, peritecije oslobađaju askospore prilikom padavina ili zalivanja od preko jedan milimetar po kvadratu. Askospore iz peritecija se raznose vjetrom i po dospijevanju na ozljedu biljke vrše zarazu. Jednom kada dođe do infekcije, zaraza se ne može spriječiti.

Simptomi sporo napreduju tako da se oboljenje ne uočava prve dvije vegetacije, ali i tu ima izuzetaka. Bespolni stadijum gljive nema epidemiološki značaj u smislu širenja.

Sprječavanje i suzbijanje bolesti

Zaštitu voćaka treba usmjeriti na sprovođenje rezidbe u uslovima kada je rizik od infekcije niži, uz zaštitu rezova od infekcije. Nijedan period rezidbe nije u potpunosti lišen rizika od infekcije. Rezidbu treba redukovati na najmanju moguću mjeru neophodnu za održavanje oblika krošnje i proizvodnju plodova, a ukoliko su neophodni veliki rezovi, rez je odmah po nastanku potrebno zaštiti fungicidom, tako što se dobro natopi. Prskanje rezova atomizerom ne osigurava deponovanje dovoljne količine preparata koja će rez zaštiti. Rane od rezidbe čiji je prečnik ispod 10 milimetara nije neophodno zaštititi.

U džem od marelica dodaje najskuplju papričicu na svijetu: Imamo recept

Najčešće se odmah nakon rezidbe kajsije (u avgustu ili u vegetaciji, početak juna) vrši se premazivanje rezova nekim od zaštitnih sredstava (bakarnim sredstvima) ili fungicidima. Štite se veći presjeci od 1 cm.

Presjeke prečnika do jednog centimetra ne treba štititi. Kada se vrši premazivanje presjeka bakarnim preparatima, preporučuje se natapanje rana, da bi se produžilo njihovo djelovanje, budući da su u pitanju sredstva sa kontaktnim djelovanjem koja ne mogu omogućiti dužu zaštitu presjeka. Poslije premazivanja presjeka, oni veći od 1 cm se premažu santar-em pastom, radi boljeg kalusiranja i zaštite. U njegovom nedostatku, veće presjeke premazati kalem voskom. Rezidbu izvoditi natapanjem oštrica voćarskih makaza u 70 %-ni alkohol.

Nakon rezidbe, u cilju sprječavanja mogućih infekcija na ranama voćaka, preporučuje se i prskanje nekim od kontaktnih fungicida iz grupe triazola, kao što su a.m. ditianon ili kaptan i sl. Dodati neki od okvašivača, radi boljeg djelovanja fungicida. S obzirom na to da ne postoje fungicidi s kurativnim djelovanjem na E. latu, preporučuje se uklanjanje dijelova drveta s vidnim simptomima bolesti i to tako da se dijelovi uklanjaju skidanjem 10 do 20 cm vidno zdravog drveta kajsije iznad rana ili zaraženog tkiva.