Kako spriječiti sušenje vinove loze - pojavu eske?

Eska je kompleksno oboljenje koje izaziva više gljiva. Najčešće se javlja u uslovima toplije klime, a posljednjih godina sve je više rasprostranjena i kod nas. Iz zaraženih biljaka u Evropi se najčešće izoluje vrsta P. chlamydospora, a u SAD-a vrsta P. aleophilum. Ovo je oboljenje dugog latentnog (pritajenog) perioda prije manifestacije očiglednih simptoma, te je rizik od prijenosa bolesti sa biljke na biljku tokom godina u vinogradu veoma visok.

Prouzrokovači ovog oboljenja su: Phaeomoniella chlamydospora, Stereum hirsutum i Phellinus igniarius. Smatra se da su vrste P. chlamydospora i P. aleophilum primarni prouzrokovači koji dovode do ranog oblika eske - petrijeve bolesti.

Simptomi

Bolest se manifestuje na svim dijelovima loze. Prvi simptomi javljaju se poslije cvjetanja, na lišću, u vidu karakterističnih pjega između nerava. Tokom ljeta i rano u jesen ove se pjege spajaju u velike nekroze i dovode do sušenja i otpadanja lišća. Na zaraženim bobicama javljaju se mrkoljubičaste pjege koje izazivaju njihovo sušenje.

Preventiva jedini način borbe protiv eske na vinovoj lozi

Promjene na listovima podrazumijevaju pojavu tigrastih šara između nerava lista koje su na bijelim sortama žute boje, a na crvenim crvene, dok se vremenom u središnjem dijelu pojavljuje mrka nekroza (sušenje). Zaraženi listovi se suše i prijevremeno opadaju. Grozdovi djeluju zdravo, ali se bobice ne razvijaju pravilno i ne dozrijevaju blagovremeno, a može doći do njihovog pucanja i sušenja. Dolazi do sušenja lastara, a pojavljuju se i promjene na stablu čokota u vidu mrkih, nekrotičnih pruga i gumoze (smole).

U poodmakloj fazi bolesti dolazi do sušenja lišća, lastara i grozdova, obično u toku ljeta i rane jeseni, pred zrenje grožđa. Na poprečnom presjeku stabla uočava se oštećeni centralni dio, svijetao i mek, okružen tamnijom ili mrkom zonom tvrdog drveta. Na uzdužnom presjeku vidljiva je zona svijetlog, nekrotiranog drvenastog tkiva kome je obično prethodila zona tamno obojenog drveta. Razlikuje se hronični (sporo napreduje iz godine u godinu) i akutni tip bolesti (naglo sušenje čokota).

Biologija prouzrokovača bolesti

Bez obzira što je eska odavno poznata, još uvijek sa sigurnošću nisu utvrđeni svi njeni uzročnici. Smatra se da u nastanku oboljenja učestvuje više gljiva koje napadaju sprovodni sistem biljke, pri čemu ometaju transport vode i hranljivih materija. Kao posljedica nastaje ili potpuno sušenje čokota ili njegovih dijelova. Za sve pomenute gljive, ozljede na kori, a posebno rane prilikom rezidbe predstavljaju osnovno mjesto prodora u biljku. Zaraza samo vrstom P. chlamydospora može dovesti do propadanja mladih čokota.

Od navedenih vrsta gljiva, vrsta P. chlamydospora se smatra najvirulentnijom. Ova gljiva na "cilindričnim" otvorima stvara prave konidije veličine 3-4 mikrona x 1-3 mikrona. U sprovodnom tkivu kordunice i krakova loze patogen formira piknide koji predstavljaju izvor inokuluma (zaraznog materijala). U sprovodnom tkivu kordunica i krakova loze patogen formira piknide koji predstavljaju izvor inokuluma (zaraznog materijala gljive).

Mere suzbijanja

Potrebno je vršiti rezidbu oboljelih lastara uz obaveznu dezinfekciju makaza i napravljenih rezova nekim fungicidom. Prilikom rezidbe izbjegavati pravljenje debljih preseka i rana, naročito u područjima gdje je potvrđeno njeno prisustvo. Orezane dijelove sa oboljelih biljaka bi trebalo iznijeti iz vinograda i spaliti. Kontrola ovog tipa oboljenja je veoma teška zbog duboko lokalizovanog patogena u ksilemu (drvetu) stabla, što ograničava efikasnost direktnog tretmana kojima su izloženi patogeni koji se nalaze u površinskim slojevima.

Postoje i podaci koji ukazuju da primjena fosetil aluminijuma može imati efekta u zaštiti od eske. Ispitivan je širok spektar hemijskih i bioloških metoda u zaštiti od ove bolesti, ali je njihova efikasnost ograničena. Za sada se može reći da nema efikasnih hemijskih mjera zaštite.

_{Naslovna fotografija: Julijana Nešić/Depositphotos/Ninelro}