Pančićeva omorika mogla bi biti proglašena vrstom od republičkog značaja

Pančićeva omorika mogla bi biti proglašena vrstom od republičkog značaja u RS-u. Prijedlog, koji je izradio Republički zavod za zaštitu kulturno-historijskog i prirodnog nasljeđa dostavljen je Ministarstvu za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske.

Ovaj endem Balkanskog poluostrva je "živi fosil" čija je evolutivna starost procijenjena na 20 miliona godina. Otkrivena je 1875. godine i fitopaleontološki predstavlja jednu od najstarijih drvenastih vrsta Evrope, koja je najkasnije opisana vrsta četinara na našem kontinentu.

Raste na 26 nalazišta

U Republici Srpskoj, Pančićeva omorika raste na 26 nalazišta raspoređenih u sedam općina. Na utvrđenim lokalitetima zabilježena je pojava sušenja i redukcija broja stabala kod izolovanih lokaliteta, a u posljednjih pet godina od požara su stradale dvije najveće, najbolje i najstabilnije populacije Pančićeve omorike na području Višegrada. Prisutni faktori ugrožavanja dodatno ukazuju na ugroženost vrste i potrebu za intervencijama sa ciljem njenog opstanka.

Ime joj je dao botaničar Josif Pančić, koji je ovu vrstu i otkrio prije 150 godina. U prirodi raste na ograničenom području, uglavnom na krečnjačkim, rjeđe na serpentinskim supstratima. Dostiže prečnik do 50 cm, visinu 30–40 m i može živjeti više od 200 godina.

Reliktna je vrsta, što znači da je ostatak nekadašnje vegetacije. Uzgaja se u gradskim uslovima širom svijeta i pokazala se kao veoma je otporna na zagađenje zraka, ali su konstatirane brojne prijetnje da potpuno nestane na malobrojnim prirodnim nalazištima.

Teži izumiranju vrste

Koristi se u hortikulturi kao ukrasno drvo zbog izrazito vretenastog habitusa i prilagodljivosti različitim stanišnim uslovima. Ima potencijal za osnivanje novih šuma (posebno sa aspekta produkcije biomase), ali je nedovoljno iskorištena, ističu autori Stručne osnove za proglašenje Pančićeve omorike vrstom od republičkog značaja.

Prijedlog odluke o proglašenju Pančićeve omorike vrstom od republičkog značaja dostupan je ovdje.

Među razlozima za proglašenje vrstom od republičkog značaja, navode da je kroz dugu historiju mijenjala svoj areal, od široko rasprostranjene do nekoliko desetina malih izolovanih populacija danas poznatih u slivu rijeke Drine.

Napominju da se omorika filogenetski i evoluciono nalazi na stepenu razvića koji teži izumiranju vrste. Pod promijenjenim klimatskim prilikama ne može više da se opire konkurenciji sa drugim vrstama, koje se bolje prilagođavaju.