Suncokret i kukuruz na udaru suše - gdje je rješenje?

Novi tropski talas stiže od sljedeće sedmice, kada će preovladavati sušni uslovi, ponegdje sa lokalnim pljuskovima i nepravilnim rasporedom vodenih taloga po metru kvadratnom. Predviđa se da padavine u julu budu ispod normale.

Različite dužine vegetacija

Pored drugih faktora (grada i dr.), suša i nepravilan raspored padavina dovodi do neravnomjernog rasta i razvoja kukuruza i suncokreta, različitog porasta biljaka na istim površinama, a time i smanjenja prinosa. Soja je ugrožena, ali traži više vode i obavezno navodnjavanje.

Mjere za ublažavane problema suše i smanjene količine padavina mogu biti različitog karaktera u zavisnosti od biljne vrste i njene osjetljivosti. Primjera radi kod suše, hibridi kukuruza (grupe zrenja 400-600) mogu dijelom biti zamijenjeni ranijim hibridima, FAO 300 u cilјu skraćenja vegetacije, ranijeg metličenja i svilanja i izbjegavanja sušnih uslova u toku ljeta.

Gajenje većeg broja hibrida kukuruza i suncokreta različitih dužina vegetacije na jednom gazdinstvu svakako je za preporuku, jer u slučaju pojave nekog ekstremnog događaja, različiti hibridi nalazit će se u različitim fenološkim fazama i različito će odreagovati na stresne uslove, te će jedni drugima kompenzovati gubitke u prinosima, što će gazdinstvu omogućiti sigurniju proizvodnju.

Poboljšanje vodnog režima zemljišta

Pri razradi sistema obrade zemlјišta za konkretne uslove neophodno je znati da je jedan od osnovnih cilјeva obrade pobolјšanje vodnog režima, odnosno veće nakuplјanje i konzervacija vlage u njemu. Na dobro obrađenom zemlјištu voda lakše ponire u dublјe slojeve i stvaraju se veće zalihe vode za sušne periode.

Pravovremeno i stručno izvođenje osnovne obrade u sušnim uslovima je veoma značajna pretpostavka očuvanja vlage u zemlјištu. Poslije ljetnog i ranog jesenjeg oranja neophodno je grubo zatvoriti brazde, najčešće tanjiranjem u cilјu stvaranja "izolacionog" sloja na površini koji sprječava pretjeran gubitak vlage.

Redukovana obrada zemlјišta - uvođenje minimalne obrade može odigrati značajnu ulogu u izbjegavanju šteta nastalih pod uticajem jako izražene suše ili uslova sa malo padavina. U ovaj sistem obrade može se uvrstiti svaki sistem obrade koji osigurava da najmanje 30 posto površine zemlјišta poslije sjetve bude pokriveno žetvenim ostacima. Prisustvo bilјnih ostataka na površini tla u sušnim uslovima značajno smanjuje evaporaciju (isparavanje iz zemljišta) i doprinosi očuvanju vlage.

Prekomjerna i jednostrana primjena azota može u značajnoj mjeri da poveća potrošnju vode biljaka kukuruza i suncokreta, što se u sušnim godinama nepovolјno odražava na prinos. Osim toga, prekomjerna ishrana azotom podstiče rast vegetativnih organa, povećava se lisna površina, uslijed čega bilјke intenzivnije transpirišu (gube vlagu isparavanjem), te se povećava i transpiracioni koeficijent (količina vode za obrazovanje jednog kg suhe materije). Iz tog razloga, u sušnim uslovima je svrsishodnije smanjiti količinu azotnih đubriva.

Fosfor je rješenje?

U sušnim godinama najefikasnije je đubrenje fosforom, jer je u godinama sa deficitom padavina u značajnom stepenu smanjeno iskorištavanje fosfora nego azota od strane bilјaka kukuruza i suncokreta, što uslovlјava veći udio azota u bilјci. Nedostatak fosfora u sušnim uslovima utiče na smanjenje porasta korijena, nadzemni dio se teže snabdijeva vodom, pojavlјuje se hloroza, izumiranje biljaka i prorjeđivanje usjeva, što utiče na smanjenje prinosa.

Također, kalijum utiče na vodni režim i transpiraciju bilјaka. Bilјke kukuruza i suncokreta optimalno obezbijeđene kalijumom po pravilu troše manje vode za sintezu organske materije, odnosno imaju niži transpiracioni koeficijent (TK), dok u slučaju njegovog nedostatka brže gube turgor i manje su otporne prema nepovolјnim ekološkim uslovima: suši i visokoj temperaturi. Zbog toga je u sušnim uslovima đubrenje kalijumom od velikog značaja na zemlјištima nedovolјno snabdjevenim ovim elementom.

Redovno unošenje stajnjaka, komposta i drugih oblika organske materije u zemlјište može efikasno ublažiti posljedice suše. Ova mjera pozitivno djeluje na niz fizičkih svojstava zemlјišta, u prvom redu na vodni, vazdušni i toplotni režim. U aridnim (sušnim) uslovima najvažnija uloga humusa nastalog razgradnjom iz organske materije je u tome što može da upije velike količine vode, čime povećava snagu držanja i sadržaj lakopristupačne vode, a što je veoma važno za bolјe snabdijevanje bilјaka kukuruza i suncokreta vodom u sušnim periodima.

Gusti sklop sjetve smanjit će prinos

U predviđenim uslovima povećanog trenda broja sušnih dana za period april-avgust treba ići na smanjenje gustine sjetve, naročito u godinama sa niskom količinom zimskih padavina (septembar-mart). Transpiracija i potrošnja vode po bilјci su veći u gušćem sklopu, te se optimalnim sklopom bilјaka mogu smanjiti gubici zemljišne vlage.

Uzrok smanjenja prinosa pri pregustim sklopovima je znatno veća lisna površina, veća transpiracija i veća kompeticija između biljaka za vodom. U sušnim uslovima, gajenje kukuruza u gušćem sklopu može da smanji prinos za 30 do 50 posto, dok na pjeskovitim zemlјištima sa slabom snagom držanja vode kukuruz i suncokret mogu potpuno da stradaju od suše.

_{*Naslovna fotografija: Julijana Nešić/Jovana Cvetković}