Znate li šta je inbriding depresija? Tihi problem u uzgoju životinja

Inbriding depresija (parenje u srodstvu) predstavlja smanjenje biološke sposobnosti, plodnosti i vitalnosti potomstva koje nastaje parenjem genetski bliskih jedinki. Takvo parenje povećava homozigotnost, što dovodi do ispoljavanja štetnih recesivnih alela, smanjujući produktivnost i vitalnost populacije.

Inbriding (engl. inbreeding) podrazumijeva parenje genetički srodnih jedinki, dok se parenje nesrodnih jedinki naziva outbreeding. Važno je naglasiti da, u odsustvu drugih evolucijskih faktora, ove vrste parenja ne mijenjaju frekvenciju alela u populaciji, ali značajno utiču na odnos homozigotnih i heterozigotnih genotipova, kako to predviđa Hardy-Weinbergov princip.

Parenje u srodstvu uključuje malu zalihu gena jer su jedinke genetički slične. Fragmentacija populacije uvjetuje inbriding depresiju, koja vodi u opadanje genetičke varijabilnosti zahvaćene vrste. To obično dovodi do smanjenja biološke adaptivne vrijednosti populacije, uslijed čega se smanjuje sposobnost jedinki da prežive i razmnožavaju se.

U principu, što je u populaciji ili genima veća genetička varijacija, manje su šanse da će biti pod uticajem inbriding depresije. U prirodnim populacijama, parenje u srodstvu dovodi do smanjenja fitnesa, jer homozigotni potomci često imaju slabiju otpornost i reproduktivni uspjeh. To dalje uzrokuje smanjenje veličine populacije i dodatno pogoršava problem.

Praksa u uzgoju - gdje nastaje problem

Kod uvoza rasplodnih grla, životinje često dolaze sa urednom dokumentacijom (pedigre). Međutim, u praksi u BiH se ti podaci "često izgube" u daljnjem uzgoju, čime se prekida kontinuitet praćenja porijekla životinje. Proizvođači su tada prepušteni sami sebi. Na većim farmama situacija je nešto bolja, uzgajivači ulažu u znanje, tehnologiju i softverska rješenja te samostalno vode uzgoj i selekciju.

Poseban problem su ovčarstvo i kozarstvo kod autohtonih pasmina, iako je prirodna selekcija odradila značajan dio posla, genomska testiranja se gotovo uopće ne provode. U praksi se odabir jedinki za parenje najčešće vrši na osnovu fenotipa (izgleda), što povećava rizik od parenja u srodstvu. Kod koza se to može manifestovati pojavom hermafroditizma, naročito kod parenja blisko srodnih te kod međusobnog parenja šutih (bezrogih) jedinki.

Autohtone rase i sorte su nemjerljivo bogatstvo jedne zemlje

S obzirom na to da je kozarstvo u ekspanziji, uzgajivačima često preporučujem korištenje alata za praćenje uzgoja, poput softvera za upravljanje stadom, koji mogu značajno smanjiti rizike.

Genetika iza problema

Tokom vremena, prirodna selekcija uklanja štetne alele iz populacije. Kada se dominantni štetni aleli eksprimiraju, oni smanjuju sposobnost preživljavanja i razmnožavanja njihovih nositelja, pa manji broj tih alela prelazi u sljedeću generaciju. Međutim, recesivni štetni aleli ostaju "skriveni" od djelovanja prirodne selekcije zahvaljujući svojim dominantnim, ne štetnim pandanima.

Jedinka koja nosi jedan takav recesivni štetni alel obično je zdrava i može ga nesmetano prenijeti na potomstvo. Kada je populacija velika, to ne predstavlja značajan problem, jer populacija može sadržavati mnogo recesivnih štetnih alela koji se rijetko eksprimiraju. Međutim, kada postane mala, povećava se vjerovatnoća parenja između bliskih srodnika, koji često nose iste recesivne štetne alele. U takvim slučajevima potomci mogu naslijediti dvije kopije istog recesivnog štetnog alela, što dovodi do njegovog eksprimiranja i negativnih posljedica po organizam domaće životinje i reperkusija na uspješnost poljoprivredne proizvodnje.

Ključ uspješnog uzgoja je kontinuirano praćenje porijekla jedinki, očuvanje genetske raznolikosti, korištenje savremenih alata za evidenciju i praćenje proizvodnje te uključivanje stručnjaka u proces uzgoja i selekcije domaćih životinja. Bez sistemskog pristupa, rizik od inbriding depresije postaje ozbiljna prijetnja dugoročnoj održivosti stočarske proizvodnje.