Bolesti kasnog ljeta u plasteniku: Kako ih prepoznati i suzbiti?

Kraj avgusta i početak septembra donose specifičnu kombinaciju uslova koja je idealna za razvoj gljivičnih i bakterijskih oboljenja u plasteniku – topli dani, hladnije noći, visoka vlažnost zraka usljed kondenzacije i, često, već zamoreni i oslabljeni usjevi nakon mjeseci intenzivne proizvodnje.

Upravo u ovom periodu proizvođači bilježe nagli skok pojave tri najčešća problema na paradajzu: alternariozu, bakterioznu pjegavost lista i plamenjaču. Pravovremeno prepoznavanje i reakcija mogu spasiti kasnu berbu koja je često i najisplativiji dio sezone.

Kasno ljeto kritičan period

Nagle temperaturne oscilacije između dana i noći dovode do kondenzacije vlage na listovima tokom noći i ranog jutra - to je idealna podloga za klijanje spora gljivica i razmnožavanje bakterija. Istovremeno, biljke koje su mjesecima u punoj rodnosti imaju oslabljen imuni odgovor, gušći sklop lišća usljed bujnog rasta tokom ljeta i lošiju prozračnost, što dodatno pogoduje širenju infekcije.

Alternarioza - "smeđa pjegavost" paradajza

Alternarioza (Alternaria solani) je jedna od najprepoznatljivijih bolesti kasnog ljeta i najčešće napada starije, donje lišće prije nego što se širi naviše.

Prepoznaje se po tamnosmeđim do crnim pjegama s karakterističnim koncentričnim krugovima ("meta" izgled), obično 5-15 mm u prečniku, koje se prvo javljaju na starijem, donjem lišću, koje potom žuti i suši se. Na stabljici se javljaju izdužene, tamne, upale lezije, na plodu (rjeđe, ali moguće) pjege oko peteljke, tamne i upale, sa koncentričnim prstenovima

Razvoju bolesti pogoduje naizmjenično vlažno-suho vrijeme, temperature 24-29°C, stres biljke (nedostatak azota, neredovna irigacija).

Mjere suzbijanja podrazumijevaju klanjanje zaraženog lišća čim se primijeti, poboljšanje prozračnosti (uklanjanje suvišnih zaperaka i donjeg lišća), izbjegavanje zalivanja "preko glave", te primjena fungicida na bazi azoksistrobina, difenkonazola ili hlorotalonila, po potrebi u kombinaciji, uz rotaciju aktivnih materija radi sprečavanja rezistencije.

Bakteriozna pjegavost lista

Za razliku od gljivičnih oboljenja, bakteriozna pjegavost (Xanthomonas spp. /Pseudomonas syringae) se širi mnogo brže u uslovima visoke vlažnosti i kiše, a posebno je opasna jer se fungicidi protiv nje ne pokazuju efikasnim.

Prepoznat ćete je po sitnim, vodenastim pjegama koje s vremenom postaju tamnosmeđe do crne, često okružene žutim haloom. Pjege su ugaonog, nepravilnog oblika (za razliku od okruglih pjega kod gljivičnih bolesti). Na plodu se javljaju sitne, ispupčene, krastičaste pjege. Bolest se širi kap po kap - kroz kapljice vode pri zalivanju, kiši ili radu u vlažnom plasteniku.

Bakterioza paradajza - kako ju otkriti, a kako suzbiti

Bakteriozna pjegavost se prvenstveno kontroliše preventivno - radom u plasteniku isključivo kada je lišće suho, dezinfekcijom alata između biljaka, uklanjanjem i uništavanjem zaraženih biljnih ostataka (nikako kompostiranje na parceli), te primjenom bakarnih preparata (bakar-oksihlorid, bakar-hidroksid) koji djeluju preventivno-kontaktno.

Plamenjača paradajza

Iako se češće povezuje sa hladnijim i vlažnijim jesenjim danima, prve pojave plamenjače (Phytophthora infestans) često se registruju upravo krajem avgusta, naročito u plastenicima sa lošom ventilacijom.

Karakterišu je velike, nepravilne, vodenaste pjege sivo-zelene do smeđe boje, koje se brzo šire. Na naličju lista, po vlažnom vremenu, javlja se karakteristična bjelkasto-siva prevlaka (sporonošenje gljive). Stabljika dobija tamne, uvučene lezije, a plod razvija tvrde, smeđe, nepravilne mrlje koje brzo zahvataju veći dio ploda čineći ga neupotrebljivim.

Plamenjača se eksplozivno širi kada je vlažnost zraka iznad 90% u trajanju od nekoliko sati, a temperature između 15 i 22°C – tačno onakve noći kakve su tipične za kraj avgusta i septembar.

Kod prvih znakova neophodna je hitna reakcija - uklanjanje i uništavanje zaraženih dijelova, pojačana ventilacija plastenika (posebno noću i rano ujutro), te primjena sistemičnih fungicida na bazi cimoksanila, metalaksila ili mankozeba, uz obavezno poštovanje karence pred berbu.

Zajedničke preventivne mjere za sve tri bolesti

Bez obzira na razliku u uzročniku, sve tri bolesti dijele iste faktore rizika, pa i preventivne mjere u velikoj mjeri preklapaju:

Kasno ljeto je period kada budnost proizvođača često opada - berba traje mjesecima, umor je prisutan, a čini se da je "najgore prošlo". Upravo je to trenutak kada tri najozbiljnija protivnika paradajza: alternarioza, bakteriozna pjegavost i plamenjača, nalaze najbolju priliku za napad. Redovna kontrola donjeg lišća, dobra ventilacija plastenika i brza reakcija na prve simptome mogu značiti razliku između produžene, isplative berbe do kraja sezone i prijevremenog gubitka usjeva.

Dodajte agroklub.ba u omiljeni Google izvor