• Proizvodnja pšenice
  • 30.01.2018. 07:00

Uticaj mraza na pšenicu u ranim fazama rasta

Većina sorti pšenice otporna je na niže temperature i golomrazice, pri čemu dolazi do pojave odbacivanja liski, ali to ne ostavlja veće posljedice na prinos, osim u nekim ekstremnim slučajevima poput dužih golomrazica, praćenih vrlo niskim temperaturama ili depresivnih površina itd.

Foto: Chris Walker / Flickr
  • 213
  • 13
  • 0

Ozima pšenica, posijana u optimalnim rokovima, pri dovoljnoj količini vlage i temperaturama iznad 0⁰C, pravilno klija, niče i razvija se do faze bokorenja. Nakon toga pšenica je izložena uticaju znatno nižih temperatura, pri čemu se misli na temperaturu zraka iznad površine zemljišta.

Razlika u temperaturi iznad i ispod snijega - varira

Kako objašnjava diplomirani inženjer ratarstva Svetlana Zlatarić, temperatura zemljišta na dubini ležanja čvora bokorenja znatno je viša od temperature zraka iznad površine zemljišta. Zato ne možemo govoriti o otpornosti pšenice, odnosno o tome da li je ona manja ili veća u zavisnosti od debljine snježnog pokrivača i dubine ležanja čvora bokorenja, jer pšenica ima osobinu da podnosi niže temperature ispod snijega, to jest u zemljištu. Zlatarićeva napominje da se razlika temperature iznad i ispod snijega kreće u rasponu od 10⁰C do 15⁰C.

Većina sorti pšenice otporna na niske temperature

Većina sorti pšenice otporna je na niže temperature i golomrazice, pri čemu dolazi do pojave odbacivanja liski, ali to ne ostavlja veće posljedice na prinos, osim u nekim ekstremnim slučajevima poput dužih golomrazica, praćenih vrlo niskim temperaturama ili depresivnih površina.

Pravilnom mineralnom prihranom povećati otpornost biljaka

Svetlana Zlatarić napominje da otpornost pšenice na niske temperature, zavisi od mnoštva činitelja kao što su: razvijenost korjenovog sistema, sortnih karakteristika, tipa i strukture zemljišta, vremena setve i drugih faktora. U slučaju prerane sjetve biljke su stadijumno razvijenije, pa ulaze u svjetlosni stadijum, zbog čega se smanjuje otpornost na niske temperature. Pravilna mineralna ishrana, to jest optimalan unos neophodnih hranljivih elemenata, naročito fosfora (P) i kalijuma (K), omogućava veći sadržaj organske tvari u staničnom soku, što se posebno odnosi na ugljikohidrate i manji sadržaj slobodne vode. To povećava koncetraciju staničnog soka, a samim tim i otpornost na zimu i niske temperature.

Početkom jeseni krenuti u pripremu biljaka za zimu

Da bi biljke preživjele niske temperature, već u jesen bi trebalo početi njihovu pripremu za zimu, jer se u noćnim satima temperatura zraka smanjuje postepeno. U tom periodu proces klijanja se odlikuje se značajnim povećanjem sadržaja šećera u listovima, a naročito se to dešava u čvoru bokorenja. Mehanizam te pojave se odvija tako što tokom jeseni, kada ima sunčanih dana, pšenica pri temperaturama iznad 0 ⁰C, može relativno intezivno obavljati fotosintezu, dok se u večernjim, noćnim i jutarnjim časovima, pri nižim temperaturama, u biljkama usporavaju procesi disanja i rasta, što dovodi do nakupljanja šećera.

Šećer zaštitna tvar i energetski materijal

Tokom zime, dok su biljke prekrivene snijegom, one koriste šećer, ne samo kao zaštitnu tvar, već i kao energetski materijal koji obezbjeđuje proces disanja. Nakon nakupljanja rezervnih tvarii, pri prelasku na temperature ispod 0⁰C, koje određuju stepen takozvane prve faze kaljenja, pšenica relativno lako izdržava temperaturu nižu od -10⁰C.

Čvor bokorenja - najotporniji organ

Poslije te prve faze kaljenja, nastupa druga faza, koja se odvija na temperaturi od -2⁰C do -7⁰C pri čemu su biljke znatno otpornije na mraz. Tada se sadržaj vode u listovima i čvoru bokorenja znatno smanjuje, dok se istovremeno povećava sadržaj suhe tvari. S tim u vezi, čvor bokorenja je najotporniji organ, pa se stoga dubinom sjetve do izvjesne granice, može regulirati i otpornost biljaka na niske temperature.

Foto: Chris Walker / Flickr


Autor

Marinko Tica

Više [+]

Marinko je profesor književnosti s višegodišnjim novinarskim iskustvom u elektronskim medijima. Osobito je zainteresiran za teme i zbivanja u agraru, a zamjenik je urednika na Agroklubu.