Hoće li šljiva biti najviše gajeno voće u BiH?

Udruženje voćara Republike Srpske smatra da postoji dovoljno prostora za širenje zasada pod šljivom. Trenutno se ne podiže mnogo novih zasada, ali taj trend mogao bi da se promijeni u narednom periodu.

Šljiva, kao voćna vrsta, ima značajnu potražnju od strane kupaca, kako u BiH, tako i u inostranstvu. Tradicionalno, ova voćna vrsta, koja se uzgaja na približno 1.000 hektara, pod intenzivnom proizvodnjom, koristi se kao ulazna sirovina za proizvodnju alkohola.

Otkup veći u RS nego u FBiH

Ona se sve više koristi kao konzumno voće i na našem tržištu može se naći od početka jula, pa sve do januara mjeseca, ističu u Udruženju voćara RS, čiji je stručni tim napravio analizu stanja tržišta šljiva u BiH, za period 2020.-2025. godina. Iako su veće površine pod zasadima šljiva prisutne u opštinama Gradačac i Gračanica, prema njihovim riječima, svojim kvalitetom, dominira šljiva iz rejona Potkozarja i Majevice.

"Ozbiljni kupci iz Federacije uglavnom dolaze u ova dva, šljivarska regiona, i tu uzimaju plodove prve klase. Federacija ima manje intenzivnih zasada šljive, ona se uglavnom uzgaja slobodno, bez primjene savremene agrotehnike. Šljiva sa ovih prostora prodaje se, za oko 0,10 do 0,20 KM skuplje nego ona iz FBiH, prvenstveno zbog kvaliteta", navode iz stručnog tima, dodavši i kako se šljiva sa prostora Federacije, "koja nije prošla kontrolu kvalitete kod prijema u supermarketima - distribuira u RS, i na taj način obara cijenu."

Manje zastupljene sorte šljive kojima treba dati šansu - koje su to?

Manjak konzumne šljive kompenzuje se uvozom, najviše iz Moldavije, koja se u prodavnicama može naći od novembra mjeseca. Ona uvezena iz Srbije, obično nije konkurencija domaćoj i uvozi se po potrebi, u slučaju mraza ili superćelijskih oluja praćenih gradom.

Dominiraju Stenlej i čačanska rodna

Trenutno, najzastupljenija šljiva je Stenlej, koja zbog dobre rodnosti ima značajne površine. Velike površine su i pod čačanskom rodnom. Neprevaziđena sorta, koja nema premca po svojoj kvaliteti je Požegača, ali je ona limitirana širenjem virusa šarke šljive.

Ipak, posljednjih godina, na tržištu se pojavila požegača na podlozi očišćenoj od virusa, i počela je više da se sadi, naročito u brdsko-planinskim područjima. Požegača koja se od sadnje prihranjuje, prska bakrom i krečom, ima mnogo veće šanse da donese rod, uprkos virusu šarke.

U stručnom timu Udruženja voćara napominju da u RS i cijeloj BiH, nedostaje registrovanih mini-sušara, po čemu su bivša kraljevina Jugoslavije i region Potkozarja, bili poznati u svijetu. Prerada u džemove i marmelade sporadična je pojava, ali je zato kvalitetna distribucija žestokih alkoholnih pića, omogućila otvaranje mini-destilerija u kojima se proizvodi vrhunska rakija šljivovica.

Povoljni podsticaji i mogućnosti za izvoz

Ukoliko se nastave klimatske promjene i zadrže trendovi povećanja temperatura, uzgoj šljiva mogao bi da postane profitabilna opcija za sadašnje i buduće voćare jer, šljiva, ako izbjegne mrazeve, ima otkupnu cijenu koja je često viša od npr. otkupne cijene krušaka. Plodovi su traženi, ne samo za konzum, već i za pekmeze, marmelade, džemove, kao i rakiju, po odličnim cijenama.

Poznato je i da, kada npr. u Njemačkoj, nema dovoljno šljiva, sav rod s Majevice i ostatka BiH, može da završi na tom tržištu, po povoljnim cijenama, bez obzira na klasu plodova.

Pojavila se i nova sorta iz Čačka, Nada, koja kasnije cvjeta i mogla bi da izbjegne mrazeve, a dobra je za konzum i preradu.

Pomoć u RS pruža i Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske, finansiranjem nabavke sadnica. Od 2026. godine, najvjerovatnije, minimalna površina za podsticaj, iznosiće 0,5 hektara šljiva.