Kada i kako se pšenica ukorjenjava, bokori i vlata?

Da li ste se ikad pitali, kako izgleda proces razvića pšenice jednom kad se posije? Ona prolazi kroz nekoliko faza porasta. Ukorjenjivanje i bokorenje pšenice je na minimalnoj temperaturi četiri do pet stepeni. Najčešće počinje oko 15 dana poslije nicanja. Vlatanje ili porast u stablo koje je formirano još u fazi bokorenja, ali sa vrlo skraćenim člancima i javlja se po završenom bokorenju i to u proljeće.

Šta utiče na ukorjenjivanje?

Ukorjenjivanje je obrazovanje sekundarnog korijenovog sistema iz čvora bokorenja (koljence na podzemnom dijelu stabla najbliže površini zemljišta). U ovoj fazi porasta razvijaju se i primarni korjenovi kao dubinske žile, dok se sekundarni raspoređuju većinom u oraničnom sloju zemljišta. Na jačinu ukorjenjivanja utiču ishrana biljaka, vodno-vazdušni i toplotni režim zemljišta.

Ova faza nije drugo nego porast i razviće žila i žilica korijenovog sistema. Korijenovi pšenice u prvo vrijeme rastu brže od nadzemnog dijela, naročito pri optimalnoj vlažnosti zemljišta, koji se može postići navodnjavanjem.

U fazi nicanja formira se primarni korijen koji, isključivo u početku, snabdijeva mladu biljku vodom i hranom. U daljem razvoju biljke počinje razvoj sekundarnog korijena iz čvora bokorenja, koji formira u fazi tri stalna lista. Primarni korijeni rastu više u dubinu i ostaju do kraja života biljke. Sekundarni se nazivaju još stabljikini korijenovi, a razvijaju se iz pomenutog čvora.

Produktivnost biljke je veća što je jače razvije korijenov sistem. Najveći dio korijenovog sistema pšenice formira se u oraničnom sloju. Količina korijenja u dubljim slojevima zavisi od načina obrade i đubrenja, te stanja vlage u zemljištu, aeracije i i temperature zemljišta.

U predzimskom periodu odvija se bokorenje

Bokorenje je specifično podzemno grananje primarnog stabla i obrazovanje izdanaka ili sekundarnih stabala iz čvora bokorenja. Ovaj proces odvija se u predzimskom periodu ili pri temperaturama između šest i 20^oC, počinje dvije do tri sedmice poslije sjetve pšenice i nastavlja se poslije zimskog perioda.

Bogate žetve i slaba potražnja: Zašto bi 2026. mogla biti teška godina za ratare?

Na intenzitet bokorenja utiču ishrana biljaka, vrijeme sjetve, gustina usjeva i sklonost sorte ka obrazovanju sekundarnih izdanaka. Razlikuje se ukupno (opšte) i produktivno bokorenje, pod kojim se podrazumijeva broj razvijenih sekundarnih stabala koja imaju klas. Na povećanje ili smanjenje intenziteta ovog procesa može se uticati agrotehničkim mjerama, na primjer rjeđom ili gušćom sjetvom, pojačanom mineralnom ishranom biljaka, drljanjem usjeva u rano proljeće i slično.

Bokorenje je poseban način podzemnog grananja stabla i stvaranja izdanaka koji obrazuju biljke pšenice iz čvora bokorenja. Čvor se razvija ispod površine zemlje i to na jednom koljencu koji je najbliži do površine zemlje, mada se može stvoriti i više čvorova. Formira se poslije pojave prvog lista, a u fazi tri lista je dovoljno formiran. U njemu su smješteni svi dijelovi buduće biljke. Pri optimalnoj vlažnosti i temperaturi od 15 do 17^oC bokorenje nastupa 14 - 15 dana nakon nicanja.

Izdržat će i -30

Pri nižim temperaturama, bokorenje se usporava, a ako temperatura padne ispod šest stepeni, i ono i ukorjenjivanje prestaje. Prekida se i kada temperatura pređe 20^oC. U ovoj fazi, pšenica izdržava bez snijega i do -17^oC, a pod snijegom izdrži do -30^oC. Često svi izdanci koji se obrazuju u procesu bokorenja ne daju stabla sa klasovima, te trebamo razlikovati opšte ili ukupno bokorenje, a to je ukupni broj izdanaka po jednoj biljci i produktivno bokorenje koje je broj izdanaka po jednoj biljci koji imaju klas. Broj izdanaka po jednoj biljci može biti veoma veliki, ali broj produktivnih stabala iznosi dva do tri, što zavisi od sorte i uslova bokorenja, a naročito od dubine sjetve i gustine biljaka.

Vlatanje kad temperatura pređe 15 stepeni

Vlatanje predstavlja izduživanje članaka stabljike pšenice. Ova pojava je rezultat diobe ćelija umetnutog tvornog tkiva (interkalarni meristem) koje se nalazi u donjem dijelu svakog članka. U ovoj fazi nadzemni dio biljke značajno uvećava svoju masu i lisnu površinu. Za normalno odvijanje faze vlatanja neophodni su sljedeći uslovi: temperatura zraka iznad 15^oC, optimalna vlažnost zemljišta (oko 70 % od maksimalnog vodnog kapaciteta) i optimalna snabdjevenost biljaka glavnim elementima ishrane (azot, fosfor i kalijum).

Ovoj navedenoj fazi prethode unutrašnje promjene vezane za formiranje generativnih organa (klasova), a to su stadijum jarovizacije i svjetlosni stadijum. Stadijumi jarovizacije ozime pšenice prolaze na temperaturama od 0 do 10^oC, a svjetlosni stadijum pri uslovima od 14 i više sati osvijetljenosti u toku dana. Na taj se način omogućava pšenici da pređe iz vegetativne u generativnu fazu razvoja.

Vlatanje ili porast u stablo počinje vidljivom pojavom koijenčenja na stabljikama. Stablo se sa kratkim člancima (internodijama) formira još u periodu bokorenja. Članci stabljika su tada vrlo mali, a njihova dužina ne prelazi prečnik stabljike. Po završetku bokorenja, članci počinju da se izdužuju, pa se stablo pojavljuje na površini zemljišta. Od tada biljka prelazi u novu fazu razvoja - vlatanje ili porast biljaka u stablo.